Gözaltına alındım. Ne yapmalıyım?
Bu sayfa, siz ya da bir yakınınız gözaltına alındığında ilk saatlerde bilmeniz gerekenleri anlatıyor. Sırayla okumanız gerekmiyor; en çok ihtiyacınız olan başlığa gidin.
Bu sayfada 6 bölüm
Gözaltı ne demek, tutukluluktan farkı ne?
Gözaltı, bir kişinin suç işlediğine dair emareler bulunduğunda, soruşturmanın yürütülebilmesi için zorunlu olması halinde, yetkili makamın kararıyla kolluk tarafından belirli bir süre alıkonulmasıdır.
Yakalama kolluk tarafından yapılabileceği gibi, kanunda sayılan hallerde bir vatandaş tarafından da yapılabilir; gözaltı kararını ise yetkili makam verir. Kural olarak yakalama anından itibaren 24 saati aşamaz.
Süre hangi halde uzatılabilir?
Uzatma yalnızca toplu olarak işlenen suçlarda mümkündür. Delillerin toplanmasındaki güçlük ya da şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle Cumhuriyet savcısı, her defasında bir günü geçmemek üzere ve toplam üç gün süreyle uzatma emri verebilir.
Bu emrin yazılı olması ve gözaltına alınan kişiye derhal tebliğ edilmesi gerekir. Süreler dolduktan sonra kimse hakim kararı olmaksızın özgürlüğünden yoksun bırakılamaz.
Tutukluluk, yargılama süreci devam eden bir kişinin delilleri karartmasını veya kaçmasını önlemek amacıyla, hakim kararıyla geçici veya kalıcı olarak cezaevine konulmasıdır.
Gözaltı süresi dolduğunda kişi ya serbest bırakılır ya da tutuklanması istemiyle hakim önüne çıkarılır. İkisi farklı kararlardır ve farklı itiraz yolları vardır.
Hangi haklarınız var?
Bunlar talep etmenize bağlı haklar değil, kanunun size tanıdığı haklardır. Kullanmak istediğinizi söylemeniz yeterli.
- Avukatla görüşme. Gözaltına alındığınız andan itibaren bir avukatla görüşebilirsiniz. Avukatınız yoksa barodan görevlendirme istenebilir; bazı hallerde müdafi bulundurmak zorunludur — aşağıdaki tabloya bakın.
- Susma. Size yöneltilen suçlamalara ilişkin ifade vermek ve delil üretmek zorunda değilsiniz. Susmanız aleyhinize yorumlanamaz.
- Avukata danışmadan ifade vermeme. Susma hakkı ile avukatla görüşme hakkı birbirine bağlıdır; avukatınıza danışmadan ifade vermeyebilirsiniz.
- Yakınlarınıza haber verilmesi. Gözaltına alındığınızda ve gözaltı süresi uzatıldığında yakınlarınıza haber verilir. Bu bildirimi kolluk görevlileri yapar.
- Tercüman. Ana diliniz Türkçe değilse tercüman aracılığıyla ifade verebilir ve avukatınızla görüşebilirsiniz.
- Sağlık kontrolü. Sağlık kontrolünden geçirilmeyi isteyebilirsiniz.
- Neyle suçlandığınızı öğrenme. Hangi olay nedeniyle gözaltına alındığınız size bildirilmelidir.
- İtiraz. Gözaltına alma işlemine karşı sulh ceza hakimliğine ya da nöbetçi sulh ceza hakimliğine itiraz edebilirsiniz.
- Yabancıysanız konsolosluğa bildirim. Yazılı olarak karşı çıkmadığınız takdirde durumunuz, vatandaşı olduğunuz devletin konsolosluğuna bildirilir. Bu kanuni bir zorunluluktur; yapılmamışsa isteyebilirsiniz.
Müdafi ne zaman zorunludur?
Bazı hallerde müdafi bulundurmak zorunludur. Bir kısmında talep etmeniz gerekir; bir kısmında ise talebiniz aranmaksızın görevlendirme yapılır.
| Durum | Talep gerekir mi? |
|---|---|
| Çocuk; kendini savunamayacak derecede malul; sağır veya dilsiz | Talep aranmaz |
| Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlar | Talep aranmaz |
| Gözlem altına alınma kararı — akıl sağlığının tespiti | Karar öncesi dinlenir |
| Gözaltı süresi sonunda sulh ceza hakimliği sorgusu | Talep aranmaz |
Zorunlu olduğu halde müdafi bulunmamışsa
Bu, usule aykırılıkların en ağırlarından biridir. Müdafiin bulunması zorunlu olan bir duruşmada onun yokluğunda karar verilmesi, kanunda hukuka kesin aykırılık hali olarak sayılmıştır. Sonucu mutlak bozmadır: ayrıca bir zarara uğradığınızı ispat etmeniz gerekmez.
Üst mahkeme böyle bir eksikliği tespit ettiğinde davanın esasına girmeden kararı bozar. Aynı şekilde, zorunlu müdafi bulunması gereken bir aşamada avukat olmadan alınan ifade ve elde edilen deliller hukuka aykırı sayılabilir; dosyadan çıkarılması talep edilebilir.
Dosyanızda böyle bir eksiklik varsa, bu savunmanın en güçlü dayanaklarından biridir.
İfade verirken nelere dikkat etmeli?
İfade, dosyanın en kalıcı belgesidir. Sonradan "yanlış anlaşıldım" demek çok zordur. Bu yüzden:
- Avukatınıza danışmadan ifade vermek zorunda değilsiniz.
- Emin olmadığınız hiçbir şeyi onaylamayın. "Hatırlamıyorum" geçerli ve dürüst bir cevaptır.
- İfade tutanağını imzalamadan önce okuyun. Söylediklerinizle yazılanlar arasında fark varsa düzeltilmesini isteyin.
- Sizi rahatlatmak için söylenen "bunu kabul et, çabuk çıkarsın" gibi ifadelere itibar etmeyin.
Yakınınız gözaltındaysa
Nerede olduğunu öğrenin
Hangi karakol veya emniyet biriminde tutulduğunu ve hangi savcılığın talimatıyla işlem yapıldığını sorun.
Avukatla iletişime geçin
Müdafi, gözaltındaki kişiyle görüşebilir ve ifadesinde hazır bulunabilir. Bu görüşme için ayrıca izin gerekmez.
Belgeleri saklayın
Yakalama tutanağı, arama tutanağı, el koyma tutanağı ve size verilen her belgenin bir örneğini isteyin.
Gözaltına itiraz edilebilir mi?
Kimler itiraz edebilir
- Gözaltına alınan kişinin kendisi
- Avukatı
- Kanuni temsilcisi — anne, baba veya vasi
- Eşi
- Birinci veya ikinci derece kan hısımları — çocukları, kardeşleri, torunları, büyükanne ve büyükbabası
Nereye ve nasıl başvurulur
Başvuru, kişinin tutulduğu yerin ya da gözaltı kararını uygulayan yerin bağlı olduğu sulh ceza hakimliğine yapılır. Dilekçeyle başvurulabileceği gibi, tutanağa geçirilmek şartıyla sözlü beyanda da bulunulabilir.
Hakim, dosyayı evrak üzerinden inceleyerek derhal ve en geç 24 saat içinde başvuruyu sonuçlandırır. Başvuruyu yerinde görürse kişinin serbest bırakılmasına karar verir.
Tutuklama kararı verilmişse buna karşı da itiraz yolu açıktır. Ayrıca soruşturma sürerken tahliye talebinde bulunulabilir.
Gözaltı süresi dolunca ne olur?
Adli kontrol; imza atma yükümlülüğü, yurt dışına çıkış yasağı gibi tedbirleri kapsar. Hangi ihtimalin gerçekleşeceği dosyadaki delil durumuna ve suçun niteliğine göre değişir.